Black Coal, Thin Ice – Diao Yinan / Điêu Diệc Nam (2014)

Trồi lên giữa lớp đất đá nâu đen, là vật gì đó màu trắng, chừa đủ chỗ để một mảnh vải nhỏ lất phất bay trong gió. Khung hình đang rung lắc bỗng chốc tối sầm rồi lại chuyển vàng. Máy quay dịch chuyển từ cận cảnh phía dưới, dần dần nâng lên thành toàn cảnh phía xa, cho biết góc nhìn được đặt trên một chiếc xe tải chất đầy than đá, đang tiến vào đường hầm. Những cảnh quay sau đó tiếp tục lần theo hành trình của vật thể bí ẩn, khi nó được trút xuống mỏ than, bị máy xúc nuốt chửng, theo đường băng chuyền tiến vào nhà máy, cho đến khi có người phát hiện và báo cảnh sát…

Như rất nhiều bộ phim neo-noir khác, Black Coal, Thin Ice bắt đầu bằng một vụ giết người. Vật màu trắng kia hoá ra là một túi bọc vải, bên trong đựng một bàn tay bị chặt đứt. Không khó để hình dung, thủ phạm sau khi giết người đã tìm cách phi tang cái xác bằng cách chia nó ra thành nhiều mảnh, rồi ném mỗi thứ một nơi rải rác khắp các mỏ than trong tỉnh. Sự việc gây chấn động cả vùng Hắc Long Giang, dân chúng sợ hãi không một ai dám đi làm. Đến viên cảnh sát có mặt tại hiện trường cũng phải thừa nhận, “đây là vụ khủng khiếp nhất tôi từng thấy.” Có lẽ vì vậy mà khi vụ án xảy ra vào năm 1999, người ta không tìm ra được hung thủ. Nghi phạm duy nhất đã bị giết trong quá trình điều tra, kéo theo cái chết của hai viên cảnh sát. Mãi cho đến tận năm năm sau, năm 2004, khi có thêm hai cái xác nữa được tìm thấy, thì hồ sơ vụ án mới được lật lại.

Black Coal Thin Ice - nsphuoc

Có thể thấy rõ, Black Coal, Thin Ice không có ý định trở thành một cú đột phá về thể loại. Thậm chí, biên kịch kiêm đạo diễn Điêu Diệc Nam (Diao Yinan) còn cố tình sử dụng những yếu tố kinh điển trong phim noir Mỹ để dẫn dắt câu chuyện. Nhân vật chính của phim, Zhang Zili (do Liêu Phàm/Liao Fan đóng), là hình mẫu tiêu biểu cho dòng phim này: một cựu cảnh sát nghiện rượu đã ly dị vợ. Giống như Jack trong Chinatown (1974), Frank trong Sea of Love (1989), hay Nick trong Basic Instinct (1992), Zhang cũng nhanh chóng rơi vào vòng xoay tình ái với nữ đối tượng của mình. Khi đó, Quế Luân Mỹ (Gwei Lun-Mei) xuất hiện trong vai Wu Zhizhen – vợ của nạn nhân trong vụ giết người năm xưa, hiện đang làm nhân viên cho một cửa hiệu giặt ủi nhỏ trong thị trấn, đồng thời cũng có liên quan đến những người đàn ông bị ám sát sau này.

Dù không theo thể loại neo-noir, hai bộ phim trước đó của Điêu Diệc Nam đều đề cập đến vấn đề tội phạm. Nhân vật chính trong Uniform (2003) là một thanh niên hành nghề giặt ủi, sử dụng đồng phục của khách hàng để giả dạng làm cảnh sát giao thông. Night Train (2007) lại kể về một nữ cán bộ trại giam, vô tình vướng phải “mối quan hệ nguy hiểm” với chồng cũ của một tử tù. Nếu nói về phong cách, Black Coal, Thin Ice mất đi sự thô ráp so với hai tác phẩm đầu. Bù lại, Điêu Diệc Nam sử dụng nhiều cú máy dài (long-shot), với cách di chuyển mượt mà, uyển chuyển như những điệu valse, kết hợp với âm nhạc cổ điển phương Tây, tạo nên vẻ bồng bềnh, lãng đãng cho từng thước phim. Tuy nhiên, cái không khí tĩnh lặng đến cô đặc trong Night Train vẫn được giữ nguyên ở tác phẩm sau này. Trùng hợp là cả hai đều lấy bối cảnh mùa đông tại những thị trấn nhỏ miền Bắc Trung Quốc. Có ai ngờ được chốn tưởng chừng bình yên này lại là nơi diễn ra hàng loạt vụ ám sát thảm khốc? Những con đường trải đầy tuyết trắng, xung quanh không một bóng người, phủ lên một nỗi sợ hãi vô hình trong suốt bộ phim, gợi nhớ Fargo của anh em nhà Coen – những nhà làm phim mà Điêu Diệc Nam thừa nhận có ảnh hưởng.

Black Coal Thin Ice - nsphuoc 2

Nhìn lại con đường mà Điêu Diệc Nam chọn có nhiều điểm tương đồng với Giả Chương Kha (Jia Zhangke). Cả hai đều là những đạo diễn đi theo trường phái tối giản (minimalism), đã và đang có những bước chuyển nhất định trong phong cách làm phim của mình. Trong khi Điêu Diệc Nam mất tám năm để chuẩn bị kịch bản Black Coal, Thin Ice, thì Giả Chương Kha đã kịp trở lại sau năm năm vắng bóng với A Touch Of Sin vừa ra mắt tại Cannes năm ngoái. Hai bộ phim này đều thể hiện sự cách tân trong phong cách của họ Giả lẫn họ Điêu, dù là về đề tài hay thể loại, đặc biệt là sự xuất hiện của bạo lực. Nhưng nếu Giả Chương Kha chủ ý tô đậm bạo lực, thì những cảnh chém giết, bắn nhau trong phim của Điêu Diệc Nam chỉ đóng vai trò thứ yếu. Phần lớn các cảnh quay của Black Coal, Thin Ice hướng đến cái đẹp và sự lãng mạn nhiều hơn là muốn lột trần cái xấu xa, tàn bạo.

Đây là điểm then chốt, vừa là thành công cũng là thất bại của bộ phim. Dù thuộc thể loại neo-noir, nhưng Black Coal, Thin Ice không chủ ý đặt ra những bài toán hóc búa khiến ta phải vắt óc suy đoán. Thay vì tập trung xoáy sâu vào con đường truy tìm thủ phạm giết người, đạo diễn lại muốn người xem chú ý đến mối quan hệ giữa các nhân vật. Theo đó, phần đầu phim đi theo đúng trình tự của một bộ phim neo-noir điển hình: án mạng xảy ra, hai nhân vật chính gặp nhau, và yêu nhau. Nhưng khi câu chuyện đi được một nửa, Điêu Diệc Nam thay đổi mạch phim bằng cách tiết lộ chân tướng thủ phạm thực sự – kẻ đã ra tay sát hại những người đàn ông rồi ném xác xuống xe chở than đá. Càng về sau, anh lại cố gắng tạo ra một sự phản cao trào (anti-climax) để bẻ gãy con đường mà mình đã chọn ban đầu. Chính vì vậy, Black Coal, Thin Ice không phải là bộ phim dành để suy luận phá án, mà là để người xem đắm chìm vào nó, để thử hít thở tiết trời cuối đông lạnh lẽo đến tê người.

Black Coal Thin Ice - nsphuoc 3

Nhan đề tiếng Anh Black Coal, Thin Ice mang một ý nghĩa khác hẳn so với tên gốc tiếng Trung Bai Ri Yan Huo (Bạch Nhật Diễm Hoả), dù cả ba hình ảnh – than đen, băng đá và pháo hoa – đều lần lượt xuất hiện trong bộ phim. Theo đạo diễn, hai nhan đề này khi sóng đôi với nhau có dụng ý làm nổi bật ý đồ của tác phẩm: thể hiện ranh giới mong manh giữa thực và ảo. Trong phim, “than” là nơi thi thể nạn nhân được tìm thấy, “băng” ám chỉ nơi án mạng xảy ra, còn “pháo hoa ban ngày” lại là hình ảnh chỉ xuất hiện ở những phút cuối cùng – một thứ hiếm hoi xảy ra trong đời thực. Hai tên gọi ghép lại như “hai mặt của một đồng tiền.” Trong đen có trắng, trong trắng có đen, âu cũng là một quan niệm cũ, nhưng Điêu Diệc Nam đã rất khôn khéo khi lựa chọn những chi tiết đắt giá để làm đậm nét cho câu chuyện của mình. Chẳng hạn như hình ảnh chiếc giày trượt tuyết, vừa là cầu nối để hai nhân vật chính xích lại gần nhau, lại vừa là thứ hung khí giết người tàn bạo. Cái hay của bộ phim là luôn tạo sự cân bằng giữa hai thái cực chông chênh tương phản nhau. Thứ khởi nguồn của bạo lực cũng chính là xuất phát điểm cho một cuộc tình đầy đau thương, không tìm ra lối thoát.

Khán giả phương tây hẳn sẽ thích Black Coal, Thin Ice (mà giải Gấu Vàng Berlin là một minh chứng), bởi với họ neo-noir Châu Á vẫn là một món ăn còn khá mới lạ. Nhưng cũng có thể thấy rõ, Điêu Diệc Nam đã có ý muốn đi ngược thể loại bằng sự phản cao trào của mình. Bí ẩn của bộ phim không phải là kẻ thủ ác, mà lại chính là người đi tìm công lý. Anh ta đang nghĩ gì ở trong đầu? Cảnh cuối cũng là cảnh đẹp và ấn tượng nhất trong phim. Zhang leo lên nóc sân thượng một mình, đốt thuốc lá và bắn pháo hoa. Những bông hoa lửa nổ lộp bộp trên nền tuyết trắng, rồi lại bay tung toé giữa nền trời xanh thẳm. Khói trời rực rỡ hẳn là đây, nhưng mấy ai hiểu thấu cho nỗi lòng người đốt pháo? Vui hay buồn, đắng cay hay hạnh phúc. Anh đốt pháo để ăn mừng, để tiễn biệt, hay đơn giản chỉ là để thay cho ba từ ngắn ngủi nhưng khó nói nên lời: anh yêu em.

Thông tin bên lề:
Bạch Nhật Diễm Hoả thắng giải Gấu Vàng cho Phim hay nhất và Liêu Phàm thắng giải Gấu Bạc cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất tại LHP Quốc tế Berlin 2014.
– Cảnh con ngựa xuất hiện tại đồn cảnh sát trong phim cũng là ám chỉ đến cảnh sát Mỹ khi cưỡi ngựa tuần tra.

Bài viết liên quan:
1/ A Touch Of Sin của Giả Chương Kha

Black Coal Thin Ice Poster - nsphuoc

Advertisements
Comments
One Response to “Black Coal, Thin Ice – Diao Yinan / Điêu Diệc Nam (2014)”
Trackbacks
Check out what others are saying...
  1. […] 8. Black Coal, Thin Ice – Điêu Diệc Nam (Thriller – Trung Quốc) […]



Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

  • Cuộc săn cừu hoang
  • Nếu một đêm đông có người lữ khách
  • Lược sử máy kéo bằng tiếng Ukraina
  • Một tiểu thuyết Pháp
  • Mùa thu của cây dương
  • T Mất Tích
  • Một vài bài viết về sách (ấn để xem)

    Thang Máy Sài Gòn
%d bloggers like this: