The Past / Le passé (2013)

Mở đầu bằng cảnh hai vợ chồng gặp lại nhau sau nhiều năm ly tán, The past khiến ta liên tưởng ngay đến một phần tiếp theo dành cho A Separation. Nhưng đừng vội mong đợi cái kết có hậu xảy ra trong phim của Asghar Farhadi, bởi lẽ lần này anh chủ định khai thác mối quan hệ gia đình ở mức độ sâu hơn hẳn, để mỗi nhân vật là một mũi kim, cùng lúc đâm thẳng vào quả bong bóng đang căng phồng vì chứa đựng quá nhiều “hơi” quá khứ.

Asghar Farhadi đã không còn là một tên tuổi xa lạ đối với công chúng yêu điện ảnh thế giới kể từ khi A Separation trở thành bộ phim Iran đầu tiên đoạt giải Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất tại Oscar năm 2011. Trước đó, nhà làm phim này đã có trong tay bốn tác phẩm đều do anh đảm nhận phần kịch bản, đặc biệt là About Elly thắng giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại liên hoan phim Berlin lần thứ 59, cũng là một đại diện của Iran tại Oscar 2009 nhưng đáng tiếc đã không được đề cử.

The Past, có thể ngầm hiểu là tác phẩm kỷ niệm 10 năm Asghar Farhadi thực hiện cuốn phim đầu tiên (Dancing in the Dust năm 2003), cũng có thể là một trang sử mới trong sự nghiệp của vị đạo diễn khi dũng cảm thực hiện một bộ phim mới bằng thứ ngôn ngữ mà anh không hề hay biết: năm tác phẩm trước đều nói tiếng Iran, riêng The Past nói tiếng Pháp. Điều đó đặt ra một thắc mắc lẫn nghi ngại, liệu người đàn ông sinh ra và lớn lên tại Iran này sẽ điều khiển các diễn viên Pháp ra sao, để có thể khiến họ nói thay những suy nghĩ của mình?

The Past - nsphuoc 1Những cảnh quay đầu tiên của The Past là lời Asghar Farhadi nhắn nhủ khán giả hãy dẹp bỏ những suy nghĩ đó ngay lập tức: Người phụ nữ đứng một mình trơ trọi giữa sân bay, ánh mắt hướng về xa xăm như đang chờ đợi một ai đó, định cất tiếng gọi nhưng rồi lại thôi. Phía bên kia là người đàn ông đang đi tìm hành lý của mình, râu tóc đúng kiểu dân Iran, có lẽ chưa kịp nhìn thấy người phụ nữ. Rất nhanh sau đó, cả hai bắt đầu chạm mặt, đứng cách nhau bởi một tấm kính. Khán giả không nghe được họ nói gì, chỉ có những tiếng ồn ào giữa chốn sân bay đông người qua lại. Thực tế họ cũng không nghe được tiếng của nhau, chỉ có thể trao đổi bằng ánh mắt, cử chỉ, nụ cười.

Hãy chú ý một chút đến Bérénice Bejo, nữ diễn chính, đến cái cách cô nhìn người đàn ông đầy trìu mến, cách cô nhoẻn miệng cười như thể vừa trút được một cơn gánh nặng. Nếu như Bejo của The Artist là một Peppy Miller với khuôn mặt luôn rạng ngời sức sống, ngập tràn niềm vui, thì Bejo của The Past lại là một Marie Brisson không quen với những nụ cười trên môi. Người đàn bà này có một quá khứ chẳng mấy tốt đẹp. Ba cuộc hôn nhân đều không đem lại nhiều hạnh phúc và Ahmad, người chồng hiện tại – đang đứng trước mặt cô – trở về Paris sau bốn năm cách biệt, chỉ để hoàn tất những thủ tục ly dị theo yêu cầu.

Những rạn vỡ của gia đình luôn được Asghar Farhadi phơi bày một cách thẳng thắng và trực diện. Còn nhớ trong A Separation, ngay lập tức người xem được chứng kiến những bất đồng của cặp vợ chồng Nader và Simin ở trước tòa án. Đến The Past thì mối quan hệ song song giữa vợ – chồng đã được nới rộng ra thành mối quan hệ tam giác giữa vợ, chồng, và người tình. Ở đây, nhân vật thứ ba (Samir) xuất hiện, vừa có tác dụng làm dầu đổ thêm vào lửa, vừa đứng tách biệt với một câu chuyện riêng, có số phận riêng. Tình tay ba lúc nào chẳng lâm li, bi đát. Ba đỉnh của tam giác cứ xoay vòng vòng tạo nên một hình ảnh ám ảnh đầy day dứt, xoáy thẳng vào tâm trí người xem.

The Past - nsphuoc 3Phụ nữ luôn là người đầu tiên chịu trận. Cần phải biết rõ động cơ của Marie khi gọi Ahmad quay trở về là gì? “Trả thù”, Ahmad tuyên bố. Hẳn rồi, phụ nữ trong mắt đàn ông đôi khi lại xấu xí và đơn giản như vậy. Tại sao cô không gọi anh vào năm ngoái, mà phải là lúc này? Tại sao cô không đặt phòng khách sạn, mà lại bắt anh ngủ với con trai người tình trong cùng một căn phòng? Tại sao ngay tại phiên tòa, cô lại báo với anh rằng mình đã có thai với người tình mới? Những câu hỏi ấy cứ vang vẳng trong tâm trí Ahmad cho đến một lúc không kìm được đành bung ra hết.

Có còn sự trả thù nào ngọt ngào hơn thế? Cô lôi anh về để chứng kiến tất cả những mớ hỗn độn mà cô đang phải gánh chịu, vốn là hậu quả mà anh để lại sau khi dứt áo ra đi. Ahmad, anh hãy nhìn những gì đã gây ra cho Marie và xem cô ấy đứng dậy như thế nào. Ai là người bắt đầu thì nên là kẻ kết thúc. Marie biến Ahmad thành một tấm bia đỡ đạn hứng hết mọi nỗi thống khổ, đến khi xong xuôi cô sẽ vứt anh đi thật xa, để quá khứ trở thành dĩ vãng và bắt đầu một cuộc hôn nhân mới.

Nhưng sự việc đâu chỉ dừng lại ở đó. Marie nào phải là con người tính toán và độc địa như thế. Hãy xem cô ấy tiều tụy ra sao khi xa cách người đàn ông này: những nếp nhăn mang một nỗi buồn dường như hữu hình trên gương mặt thiếu vắng tiếng cười. Cô hút thuốc, phải rồi, làm bạn với chất nicotin luôn dịu dàng và dễ chịu hơn hẳn. Cần có thêm nhiều nicotin để đủ sức nuôi hai đứa con gái và cả thằng nhóc Foau cứng đầu, bướng bỉnh, vốn là con trai của người tình mới.

The Past - nsphuoc 2Mâu thuẫn ở chỗ, con người ta thường có xu hướng che đậy quá khứ không tốt đẹp của mình thì Marie lại có động tác ngược lại: gọi Ahmad, vốn là một phần trong quá khứ không tốt đẹp ấy, quay trở về. Một sự níu kéo muộn màng, khi mà cô đã mở lòng với người đàn ông khác và tệ hơn, là một đứa trẻ sắp sửa ra đời.

Con người mơ mộng lãng mạn luôn cố gắng tìm cho mình một lối thoát nếu như không vững tin vào tương lai phía trước. Tiếng chuông nhà thờ sắp đổ vẫn chờ đợi một ai đó kéo mình ra khỏi cuộc hôn nhân thiếu chắc chắn này. Và Marie mong đợi người đó sẽ là Ahmad. Bởi theo như Lucy – cô con gái lớn của Marie – thì mẹ mình tìm đến người đàn ông “bẩn thỉu” kia là vì còn thấy chút hình bóng của Ahmad.

Với một vai diễn đầy xung đột nội tâm như vậy (ban đầu vốn thuộc về Marion Cotillard), Bérénice Bejo hiển nhiên dành được sự chú ý. Giải thưởng Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại liên hoan phim Cannes 2013 càng cho thấy Bejo không phải là tay vừa. Peppy Miller của The Artist, dẫu có đem lại cho cô một César và một đề cử Oscar, thì vẫn chỉ dừng lại ở mức đa tài, múa hay – nhảy đẹp – diễn giỏi, chứ không có được chiều sâu về tâm hồn như nàng Marie Brisson của The Past.

The Past - nsphuoc 4Song, khi ánh mắt của mọi người đổ dồn vào Bejo thì chớ đừng quên mất Ali Mosaffa với vai Ahmad, người chồng Iran của Marie. Anh ta vừa là hiện thân của “quá khứ” lại vừa là người có quá khứ mù mờ nhất trong bộ phim. Anh luôn ta tỏ ra lãnh đạm và cố gắng bình tĩnh trước mọi tình huống. Vai trò của anh ấy không phải là thể hiện bản thân, hay là kể lại câu chuyện của mình. Trái với vẻ bề ngoài điềm tĩnh, Ahmad lại chính là tác nhân gây nổ của bộ phim. Nếu các nhân vật khác chỉ khiến cho quả bóng bi kịch trong gia đình này xì nhẹ, thì Ahmad chính là mũi kim nhọn nhất, đâm mạnh nhất, khiến nó vỡ tung.

Tất nhiên, ngòi nổ mạnh cần phải có chất xúc tác tốt. Lúc này cô con gái lớn Lucy của Marie chọc thẳng vào chính giữa cái tam giác tình yêu ấy, khiến cho ba cạnh tách rời. Hóa ra, người bị quá khứ đeo bám nhiều nhất không phải là Marie, Ahmad hay Samir, mà chính là Lucy. Cô gái mới lớn còn quá trẻ để kiểm soát hành động của mình. Cô không muốn mẹ mình kết thân với Samir – gã trai trẻ đã có vợ và con trai, nên tìm cách phơi bày mối quan hệ vụng trộm này. Mục đích thì chính đáng nhưng cách làm lại dại dột.

Thế mới nói, tài năng nhất vẫn là Asghar Farhadi khi viết ra một kịch bản gần như là hoàn hảo với những tuyến nhân vật đan vào nhau một cách chặt chẽ. Ngay khi cái sự chặt chẽ ấy bị phá vỡ cũng là lúc quả bóng căng tròn phát nổ, bí mật được tiết lộ, câu chuyện rẽ ngay sang một hướng khác. Và Samir, khi không còn là đỉnh của tam giác thì lại đứng độc lập với câu chuyện của riêng mình.

The Past - nsphuoc 5Anh ta đã có một người vợ và một cậu con trai tên Foau, nhưng vẫn đem lòng yêu nàng Marie xinh đẹp. Sự ngọt ngào của tình yêu vẫn quyến rũ hơn là hơi ấm gia đình. Bất kể vợ đang nằm hôn mê trong bệnh viện, chưa biết sống chết thế nào, Samir vẫn quyết định sẽ chung sống với Marie. Rạn vỡ của gia đình này chỉ là bắt nguồn cho rạn vỡ của một gia đình khác. Chủ đề ưa thích của Asghar Farhadi. Kẻ lãng mạn này lại đem lòng yêu kẻ lãng mạn khác, cũng chỉ là một vòng tuần hoàn, như thể quá khứ lặp đi lặp lại mà không có cách nào ngăn cản.

Lặp lại cũng chính là chủ ý của Asghar Farhadi. Đề tài của A Separation đã được mở rộng ra trong The Past, ngay khi anh quyết định xóa nhòa biên giới quốc gia, dân tộc, tín ngưỡng,… để tiếp cận với một gia đình mới, mang đậm văn hóa Tây phương. 130 phút với một bộ phim như The Past có lẽ là hơi lê thê, nhưng để điều khiển được một dàn diễn viên khác tiếng mẹ đẻ với mình trong suốt khoảng thời gian dài như vậy thì cần có một lời khen ngợi dành cho đạo diễn.

Song, Asghar Farhadi tàn nhẫn nhất vẫn là để cho con trẻ chứng kiến tấn bi kịch do bố mẹ chúng tạo ra. Cậu bé Foau dù có khó bảo thì vẫn là một tâm hồn vô tội. Cậu trở thành chiếc camera thu lại những hình ảnh, sự kiện đang âm thầm diễn ra trong gia đình này, không phải một mà là hai. Cậu không hiểu tại sao bố lại bỏ mẹ để chung sống với một người đàn bà khác. Cậu thoáng nghe người ta nói rằng chính họ đã khiến mẹ phải tự tử. Và ngay khi còn chưa kịp quen mùi nhà mới thì cậu lại phải chuyển đi không một lý do, không lời từ biệt.

Sẽ sớm thôi, thực tại tàn khốc trong mắt trẻ thơ rồi sẽ trở thành quá khứ in hằn trong tâm trí chúng, đeo bám chúng cho đến tận những năm tháng sau này. Đó mới chính là cái kết tàn bạo nhất mà Asghar Farhadi bày ra trong bộ phim đầy những bi kịch này.

The Past - poster nsphuoc

Advertisements
Comments
One Response to “The Past / Le passé (2013)”
Trackbacks
Check out what others are saying...
  1. […] Mang tên là “quá khứ” nhưng bộ phim mới nhất của Asghar Farhadi lại mang đầy hơi thở đương đại. Việc chọn bối cảnh ở Pháp thay vì Iran cũng làm cho bộ phim của ông trở nên “thân thiện” hơn đối với khán giả nước ngoài. Kịch bản rối như một mớ bòng bong được gỡ từ từ, nhưng đến đoạn cuối thì lại đuối và xử lý gượng gạo. Bérénice Bejo đảm nhận một vai khá xấu tính: vừa rắc rối, ích kỷ, lại còn ngoại tình, nhưng khó có thể căm ghét nhân vật này qua diễn xuất của cô. Ali Mosaffa cũng là một diễn viên cần được chú ý với vai người chồng lãnh đạm. Đọc thêm ở đây. […]



Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

  • Cuộc săn cừu hoang
  • Nếu một đêm đông có người lữ khách
  • Lược sử máy kéo bằng tiếng Ukraina
  • Một tiểu thuyết Pháp
  • Mùa thu của cây dương
  • T Mất Tích
  • Một vài bài viết về sách (ấn để xem)

    Thang Máy Sài Gòn
%d bloggers like this: