Mountains May Depart – Jia Zhangke / Giả Chương Kha (2015)

Một lần nữa, những ảnh hưởng của bùng phát kinh tế đến con người và xã hội Trung Quốc lại được Giả Chương Kha khai thác một cách nhẹ nhàng và tinh tế trong tác phẩm mới, Mountains May Depart (Sơn Hà Cố Nhân).

Được xem là “cánh chim đầu đàn” trong số các đạo diễn thuộc “thế hệ thứ sáu” của Trung Quốc, Giả Chương Kha đã và đang có những cú chuyển mình đầy bất ngờ trong phong cách làm phim của mình. Tác phẩm gần đây nhất của ông, A Touch Of Sin (thắng giải Kịch bản xuất sắc nhất tại LHP Cannes 2013), gây sốc bởi tính bạo lực, cũng như lột tả trần trụi những vấn nạn của xã hội Trung Quốc đương thời. Do đó, dù được giới phê bình quốc tế đánh giá cao nhưng bộ phim lại bị cấm chiếu ngay tại quê nhà. Đến tác phẩm mới nhất, Mountains May Depart (tranh giải Cành Cọ Vàng tại LHP Cannes 2015), ông vẫn không ngần ngại đề cập đến những thay đổi của xã hội, nhưng với một giọng điệu nhẹ nhàng hơn. Bộ phim không gây sốc, mà khiến người xem phải “mềm lòng” khi đào sâu vào những xúc cảm sâu thẳm bên trong mỗi con người.

Tương tự như nhiều tác phẩm trước của Giả Chương Kha, cấu trúc của Mountains May Depart cũng được chia làm ba phần, nhưng không phải ba câu chuyện độc lập, mà là ba mốc thời gian của một đời người. Sinh, lão, bệnh tử, những mối quan hệ chằng chịt trong xã hội, những biến chuyển chóng mặt của thời gian, lẫn những bài học đắng chát từ cuộc sống, trở thành đề tài xuyên suốt bộ phim. Nội dung kịch bản kéo dài trong vòng 25 năm, theo thứ tự từ năm 1999, 2014 đến 2025 – tương ứng với quá khứ, hiện tại và tương lai. Bộ phim bắt đầu bằng cảnh một nhóm bạn trẻ đang say sưa nhảy múa trên nền nhạc Go west của Pet Shop Boys, một bài hát quốc tế được yêu thích lúc bấy giờ. Đó là Trung Quốc khi sắp sửa bước sang năm 1999, thời điểm mọi người chuẩn bị chào đón thiên niên kỷ mới.

Nổi bật trong số những người đang nhảy là Đào (Triệu Đào), cô gái trẻ làm nghề dạy khiêu vũ ở Phần Dương, một huyện nghèo thuộc tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Đào đang rơi vào mối tình tay ba với hai chàng trai khác biệt về cả tính cách lẫn gia thế. Một bên là chàng thợ mỏ Liên Tử (Lương Cảnh Đông) lầm lì, thô cục, không giỏi trong việc thể hiện tình cảm; bên kia là Kim Sinh (Trương Dịch) giàu có, luôn biết cách để chiều lòng bạn gái. Hai con người đại diện cho hai hướng đi hoàn toàn trái ngược: Liên Tử bảo thủ, hướng nội còn Kim Sinh cởi mở, hướng ngoại. Với đầu óc kinh doanh sẵn có, Kim Sinh mua lại cả mỏ than, đuổi việc Liên Tử và ngăn cản anh đến với Đào. Mong muốn có một tương lai vững chắc, Đào quyết định chọn người đàn ông cho cô tiền tài và vật chất, mặc cho tình cảm của người kia cũng hết sức chân thật.

Mountains May Depart - Son Ha Co Nhan - Gia Chuong Kha - Son Phuoc 2015 review 1

Phần đầu của bộ phim có nhịp điệu khá chậm rãi, kéo dài gần 45 phút. Nhan đề Mountains May Depart chỉ xuất hiện sau đó khi phần thứ hai bắt đầu. Từ một chuyện tình tay ba, bộ phim chuyển sang câu chuyện về tình mẫu tử. Phần tiếp theo cho thấy quyết định của Đào không đem lại hạnh phúc cho cô. Cái chết đột ngột của bố trở thành lý do duy nhất để Đào được gặp cậu con trai Dollar, hiện đang sống cùng Kim Sinh nay đã ly dị vợ và lập gia đình mới ở Thượng Hải. Đây là lần cuối cùng hai mẹ con được gặp nhau, bởi Kim Sinh sắp sửa đưa Dollar sang Úc để sinh sống, đồng thời theo đuổi mộng ước làm giàu. Đến phần cuối cùng, Giả Chương Kha không còn tập trung về Đào, mà xoay quanh cuộc sống bên Úc của Dollar hơn mười năm sau đó. Bởi theo ông, “tương lai buộc ta phải xét về hiện tại dưới một lăng kính khác.”

Nhan đề tiếng Hoa của Mountains may depart (“Sơn Hà Cố Nhân”) dịch ra nghĩa là “những người bạn cũ thì như núi và sông”, khi kết hợp với tên tiếng Anh tạo nên một cảm giác xa cách. Đúng với ý nghĩa đó, cả ba phần của bộ phim đều bắt đầu hoặc kết thúc bằng những cuộc chia ly. Ở phần đầu, Đào chia tay với Liên Tử và cả hai không bao giờ gặp lại nhau trong suốt 15 năm. Ở phần giữa, Đào tiếp tục phải nói lời tạm biệt với hai người đàn ông quan trọng trong đời mình: bố ruột và con trai, một người vừa qua đời còn người kia sắp sửa đi Úc. Ở phần cuối, mặc kệ sự phản đối của bố, Dollar quyết định bỏ nhà ra đi, rời bỏ nước Úc để tìm kiếm điều mà mình luôn thấy thiếu vắng trong lòng.

Các nhân vật trong phim đến rồi lại đi “như những bóng ma”. Một vài người chỉ lướt qua chốc lát hoặc trở lại ở một mốc thời gian khác, với một hình ảnh khác. Liên Tử tiếp tục có mặt ở phần thứ hai, sau mười lăm năm vẫn trung thành với nghề thợ mỏ. Có điều, anh hiện đã có vợ con, cuộc sống chưa đủ cơm no áo ấm mà lại hay tin mình mắc bệnh hiểm nghèo. Tương tự, nhân vật Kim Sinh chỉ xuất hiện trở lại sau một phần tư thế ký, ở đoạn cuối của bộ phim. Anh nay đã đổi tên thành Peter, sống cuộc đời già cỗi bên Úc cùng cậu con trai bất trị Dollar. Hai nhân vật ấy, một người đại diện cho xã hội chủ nghĩa, người kia là tư bản chủ nghĩa. Kim Sinh không phải là lựa chọn chính xác dành cho Đào, nhưng chắc gì đến với Liên Tử cô đã có được hạnh phúc? Cứ thế, Giả Chương Kha không cho người xem biết số phận của các nhân vật trong phim rốt cuộc sẽ như thế nào, mà chỉ đặt ra những dấu chấm hỏi còn bỏ ngỏ.

Mountains May Depart - Son Ha Co Nhan - Gia Chuong Kha - Son Phuoc 2015 review 2

Nhìn chung, Mountains May Depart vẫn trung thành với phong cách làm phim quen thuộc của Giả Chương Kha, vốn gắn liền với những cú máy dài mang tính đặc trưng, cách sử dụng hình ảnh và âm nhạc cô đọng, cách sắp đặt kịch bản đầy chi tiết. Nếu như A touch of Sin gây ấn tượng bởi những cảnh quay hành động mang màu sắc võ hiệp, thì ở Mountains May Depart lại là những cảnh tĩnh đến nao lòng. Với mỗi mốc thời gian, Giả Chương Kha chọn một góc quay với tỷ lệ khác nhau (từ khung hình vuông 1.33, màn ảnh rộng 1.85 tiêu chuẩn đương thời, cho đến 2.35 đại diện cho tương lai), cách bài trí màu sắc cũng khác nhau, nhằm tạo nên không khí rõ rệt cho từng giai đoạn. Nối liền cả ba là phần âm nhạc đậm chất tối giản của Yoshihiro Hanno, cùng ca khúc Take Care (Trân Trọng) của Diệp Thiên Văn (Sally Yeh) – vốn là một bản hit nổi tiếng ở Trung Quốc thập niên 90 – thi thoảng lại vang lên, tạo một cảm giác hoài cổ, bùi ngùi xen lẫn xót xa.

Phần cuối cùng của bộ phim đặt bối cảnh ở nước Úc cũng là lúc Giả Chương Kha tìm cách bước ra khỏi vùng an toàn của mình (đây cũng là bộ phim đầu tiên mà ông khởi quay ở nước ngoài và sử dụng tiếng Anh). Nhân vật Dollar chính là lời tiên đoán mà Giả Chương Kha dành cho quê nhà. Kim Sinh đặt tên tiếng Anh cho con với mong muốn kiếm được thật nhiều tiền, nhưng đổi lại ông mất đi nhiều thứ. Ký ức thuở nhỏ về Sơn Tây cùng món há cảo mà mẹ nấu đã trở thành một mảng màu mờ nhạt trong tâm trí của Dollar. Cậu bé không thể nói chuyện với cha mình bằng tiếng mẹ đẻ và ngược lại ông cũng không biết tiếng Anh dù sống ở Úc. Giấc mơ về Tây phương trong suốt 25 năm thoáng chốc vỡ tan như bong bóng bọt xà phòng.

Trong suốt sự nghiệp làm phim hơn 25 năm của Giả Chương Kha, Mountains may depart là tác phẩm mang đậm tính cá nhân nhất. “Lý do tôi thực hiện bộ phim này là bởi vì cuộc sống luôn ngập tràn những điều không chắc chắn và khó đoán định”, ông tâm sự. Chính cuộc đời của bố mẹ, đặc biệt là cái chết đột ngột của bố vào năm 2006, là nguồn cảm hứng để Giả Chương Kha viết nên kịch bản bộ phim này. Trái ngược với tinh thần “go West” của người Trung Quốc trong phim, nam đạo diễn lại ao ước bộ phim của mình được công chiếu rộng rãi ở thị trường nội địa. Có lẽ vì vậy mà Mountains May Depart vẫn hơi nghiên về “melodrama” – món ăn mà khán giả Trung Quốc đã quá quen thuộc từ các bộ phim của Trương Nghệ Mưu. Tham vọng tạo ra một cốt truyện kéo dài hơn 25 năm, gồm ba phần phim đứng tách biệt về thời gian, bối cảnh và góc nhìn, cũng khiến cho nhịp điệu của bộ phim trở nên trúc trắc, thay vì sắc bén, gãy gọn như những các tác phẩm trước của đạo diễn họ Giả.

mountain-may-depart-review-son-phuoc-blog

Sau hơn hai tiếng đồng hồ ứng với một phần tư của thế kỷ, Mountains May Depart kết thúc cũng y hệt như cách bộ phim bắt đầu. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, chỉ có lòng người thì không bao giờ đổi dời. Giữa tiết trời giá lạnh, Đào nhảy lại điệu vũ tuổi thanh xuân của 25 năm trước một lần nữa. Vẫn là vùng quê Sơn Tây và giai điệu quen thuộc của ca khúc “Go West”, như thể chẳng có gì thay đổi. Có khác chăng, là những nếp nhăn đã hiện rõ trên khuôn mặt của người phụ nữ ấy, khuôn mặt không thể dấu được nỗi buồn khi phải sống cảnh cô độc một mình ngay giữa nơi quê hương xứ sở.

Bài viết đã được biên tập để đăng trên trang Zing News.

* Thông tin bên lề:

– Mountains May Depart đã thắng giải “Phim được yêu thích nhất của khán giả” và “Kịch bản gốc xuất sắc nhất” tại giải Kim Mã 2015.

* Bài liên quan:
A Touch Of Sin (Thiên Chủ Định) – Giả Chương Kha (2013)

 

Advertisements
Comments
One Response to “Mountains May Depart – Jia Zhangke / Giả Chương Kha (2015)”
Trackbacks
Check out what others are saying...
  1. […] 8. Mountains May Depart – Giả Chương Kha (Drama – Trung Quốc) […]



Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

  • Cuộc săn cừu hoang
  • Nếu một đêm đông có người lữ khách
  • Lược sử máy kéo bằng tiếng Ukraina
  • Một tiểu thuyết Pháp
  • Mùa thu của cây dương
  • T Mất Tích
  • Một vài bài viết về sách (ấn để xem)

    Thang Máy Sài Gòn
%d bloggers like this: